Verdiepingscursus christelijk-sociale politiek


Tijdens vier avonden in het gemeentehuis te Utrecht hebben olv Geertjan Spijker heb ik en een gemêleerd gezelschap van vooral jongeren gesproken over de volgende onderwerpen:
Geloof en politiek gaan samen!?
Wat is christelijk-sociaal?
Christelijk politiek in een post-christelijke tijd.
Waar staat de ChristenUnie (voor)?
Het viel nog niet mee on het met elkaar eens te zijn en duidelijk te hebben wat christelijk-sociale politiek wel en niet inhoudt en vooral hoe politek en geloof samengaan.
Duidelijk werd ook dat de jongeren niet vanzelfsprekend delen in dezelfde achtergrond van waaruit GPV en RPF, nu de ChristenUnie, zijn voortgekomen. Wie of wat Groen van Prinsterer was weten nog maar weinigen. Zin betekenis ging niet veel verder dan zijn slogan: Tegen de revolutie het evangelie. Opvallend is ook dat Abraham Kuper met zijn ‘soevereiniteit in eigen kring’ niet meer vanzelfsprekend als voorbeeld geldt noch de neo-calvinistische stroming van de Reformatorische Wijsbegeerte. Roel Kuiper heeft weliswaar twee mooi boekjes geschreven over de dienstbare overheid en een dienstbare samenleving, maar blijft nauwelijks ergens aanhaken. Meer in de belangstelling zijn de posities van Stefan Paas, die in opdracht van de ChristenUnie het boek Vrede Stichten heeft geschreven en Ad de Bruijne die een onderzoek heeft gedaan en een proefschrift Levend in Leviatan heeft geschreven over ‘christendom’ in de politieke theologie van de Britse theoloog en ethicus Oliver O’Donovan.
Behalve de syllabus werd gebruik gemaakt van het boekje Macht en overtuiging, waar beide heren een belangrijke rol hadden: Op 14 april 2007 organiseerde het Wetenschappelijk Instituut van de ChristenUnie een congres georganiseerd over het thema ‘Macht en overtuiging – christenen in het publieke domein’. Afshin Ellian vertelde waarom hij ons wantrouwt en Govert Buijs betoogde dat de staat zich niet kan bekeren. Dit congres leverde het nodige vuurwerk op. Stefan Paas stelt dat in een overwegend niet-christelijk land een christelijk geluid beperkt blijft en we reëel moeten zijn. Het christelijk geloof heeft macht ook helemaal niet nodig om goed te functioneren. Integendeel, eerder.
De Bruijne stelt dat harten van mensen bereiken niet een taak is van de politiek. Hij verklaart politiek als ‘seculier’: het hoort bij deze wereld, en beoogt hoogstens een voorlopige gerechtigheid. Het is niet de bedoeling dat de kerk politieke vorm aanneemt. Maar de kerk mag juist als kerk overheden wel profetisch aanspreken. Niet de politiek maar de kerk moet de oproep laten klinken Gods geboden te respecteren. Ook dragen christenen individueel hun verantwoordelijkheid voor de samenleving. Dat kan bijvoorbeeld door zich te organiseren als partij.
Zo hebben we natuurlijk ook gesproken wat ons onderscheid van de SGP en het CDA, waarbij vanzelf gesproken werd over theocratie enerzijds en de meer indirecte manier van het CDA met zijn 4 kernbegrippen van pubieke gerechtigheid, gespreide verantwoordelijkheid, solidariteit en rentmeesterschap. En tegenwoordig ook het communitarisme, waarmee Amitai Etzioni school maakte met zijn boek De Nieuwe gulden regel, waarvan oa Balkenende pleitbezorger is. Dit communitarisme neigt in de richting van Civil Religion, een van de 6 christendomtheorieën van O’Donovan, 6 benaderingen waarop Chr. politiek zich opstelt in een niet meer christelijke samenleving. De overige zijn: christendomkritiek (Hauerwas); liberalisme (geloof en kerk alleen nuttig in de privésfeer); theocratie en principled of confessioneel pluralisme. De laatste komt voort uit de traditie van Kuyper en de Reformatorische wijsbegeerte. Kuyper nam afscheid van de theocratie maar wist toch een manier uit te denken om je politiek in te zette voor publieke christelijkheid: geen openbare godslastering, de eed, het ambstgebed, de zondagsrust. Dat kon volgens hem op basis van algemene openbaring. Nu zeggen we culturele traditie en die wordt nu dus niet meer algemeen door een meerderheid als zodanig beleefd.
Hoewel de meesten evenmin afscheid willen nemen van het concept van theocratie (God is soeverein en Hij regeert principieel, is er nauwelijks nog iemand die dat vertaalt als het verankeren van Gods (10) geboden in de samenleving. Op de een of andere manier schuwt men het idee om Gods geboden (wetten en inzettingen) aan de samenleving op te leggen. Wat ik daarbij niet snap is dat dit per definitie voor elke wet geldt: elke wet die door de 1e kamer komt wordt per definitie opgelegd.
In Denkwijzer, december 2008 legt hij nog eens uit waarom de ChristenUnie een verbeterde politieke theorie nodig heeft. Sinds de Franse Revolutie en de Verlichting wordt al geprobeerd de publieke ruimte neutraal te maken en de christelijke religie te verbannen naar een eervol bestaan in de privésfeer. Christelijke publieke actie wilde dat voorkomen of keren. Men streefde naar een publiek domein waar Bijbelse normen en de hoogste Koning openlijk geëerd wordt. Ten tijde van Kuyper cs. had deze inzet succes. De slapende massa’s in Nederland waren destijds christelijker dan de liberale elite wilde. Als gevolg daarvan dreigden ze van een belofte voor de toekomst van Gods koninkrijk een politiek streefdoel te maken voor tijdelijke samenlevingen van nu. Welnu, zegt Ad de Bruijne, dat werkt niet meer en is volgens hem theologisch onverantwoord. Hij merkt dat dit klassieke ideaal weglekt uit de praktijk van de huidige ChristenUnie. Tegelijk signaleert hij dat niet samengaat met een vernieuwde basisvisie op politiek dat vooral meer ambachtelijk is. Ad de Bruijne wil niet zo ver gaan als de cultuurkritische benaderingen van de cultuurkritsche benadering van Stanley Hauerwas of A. van de Beek (“Hier beneden is het niet”) en zijn leerling Benno Reitsma (over de kerk als minderheid in de context van de islam). Bewust van het breukvlak met het Constantijnse tijdperk, waarin christenen 1500 jaar lang het centrum van de macht bezetten, en waarachter we ook niet terugkunnen naar de situatie van de Vroege Kerk, wil hij in navolging van O’Donovan zich wel blijven openstellen voor de opgave die voorbije christelijke eeuwen ons blijven stellen. Door de theologische bredere en diepere benadering van O’Donovan probeert hij de neocalvinistische politiek traditie bij de postchristelijke tijd te brengen. Veel praktische politici, die menen wel zonder theologie te kunnen, hebben zonder dat ze het doorhebben visies en acties met veel impliciete theologie, die nogal eens verouderd of omstreden zijn. Een speerpunt in het denken van O’Donovan is het Koninkrijk van God. Voor velen is dit een soort beeld over de scheppingswerkelijkheid en niet te vergelijken met aardse politiek rijken. Maar O’Donovan verbindt het Koninkrijk van God met het koningschap over Israël en met de Messias als erfgenaam van Davids troon. En dan is Gods koninkrijk juist wel een politieke grootheid. De koning van de toekomst lost alle aardse politieke autoriteit af. De profeten zien Hem regeren over Israël én werpen hun kronen aan zijn voet. Aardse politieke autoriteit ontstond door de zonde en zit Gods koninkrijk in de weg. De boodschap is vervolgens dat ook christenpolitici geen grootse politiek pretenties moeten hebben, zoals het streven naar een betere wereld of een christelijke samenleving die God eert en zijn wil doet. Christelijke politiek bouwt niet mee aan Gods koninkrijk. Voluit Christelijke normen inbrengen in het politieke domein zou zelfs destabiliserend kunnen werken. Op de weg van Christelijke. politiek mogen Gods geboden niet worden opgedrongen aan mensen die Christus niet kennen.
Wat zich hier mijns inziens wreekt is dat de theonomie volledig verlaten wordt. Op mijn website: http://christenreconstructie.nl kun je hier meer over vinden. Volgens Ad de Bruijne moet het koninkrijksideaal veeleer via de weg van de kerk worden nagejaagd. De kerk vormt juist de nieuwe samenleving van de toekomst en botst principieel op de huidige samenleving. Wel blijft het voor de christenpoliticus net als voor de christelijke bakker van belang in zijn stijl een herkenbaare christen te zijn uit een stuk.
Ook Stefan Paas vindt het niet erg om naar de marge te schuiven (Volzin 9 januari 2009). Hij plaatst christelijke politiek tussen flinke aanhalingstekens. De politiek is er om wetten te maken en te handhaven. Ze moet niet mensen willen veranderen. De overheid is er niet om met dwang en macht een christelijk programma door te voeren. Christelijk geloof werkt nog altijd met liefde en overtuiging.
Ook hier mist een duidelijk onderscheid tussen het domein van de kerk en dat van de staat. Waar de eerste spreekt van liefde en genade, moet het tweede spreken van wet en de daarbij horende sancties. Ad de Bruijne zegt dat de visie op politiek binnen de traditie van de ChristenUnie vaak te braaf is en te tam. Dat komt omdat de volgens de soevereiniteitsgedachte politiek en kerk opereren op hun eigen terrein en daarom nooit in elkaars vaarwater zitten. En Christus regeert over alle terreinen. Politiek houdt dan in dat we publiek kaders nastreven voor een samenleving waarin Gods gerechtigheid, Gods bedoeling met mensen zichtbaar wordt. Hij vindt O’Donavans visie echter bijbelser en daarom spannender, vanwege de principiële botsing tussen Gods koninkrijk en aardse politiek, waarbij vooral de kerk een meer profetische (fundamenteel kritische benadering moet hebben) en christen-politici tegelijk mild geduldig kunnen zijn, omdat zij weten dat de clash tussen aardse en hemelse politiek eschatologisch van karakter is: tot het einde van de geschiedenis leven wij onder Gods voorzienigheid en zijn geduld met de oude aarde.
Hier wreekt zich mijns inziens een eschatologische visie, zoals het postmillenianisme, die niet gelooft dat Gods koninkrijk (Zijn invloed in de samenleving en de cultuur) in tijd en geschiedenis toeneemt. Zoals Jezus met zijn de gelijkenissen van het mosterdzaad en het zuurdesem wel betoogt.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s